Жаңа оқу бағдарламасындағы бастауыш сыныптың оқу-тәрбие үрдісінде ойын технологиясын пайдаланудың негіздері

Жаңа оқу бағдарламасындағы бастауыш сыныптың оқу-тәрбие
 үрдісінде ойын технологиясын пайдаланудың негіздері

Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары
 Алагозова Баян Султановна
 Тараз қаласы №52 бастауыш мектеп

 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында «Білім
 беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және адамзаттық құндылықтар,
 ғылым мен тәжірибе жетістіктерінегізінде жеке тұлғаны қалыптастыруға
 және біліктілікті шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар
 жасау; оқытудың жаңа әдістерін енгізу, білім алуды ақпараттандыру,
 ғаламдық желілерге шығу» деп, білім беру жүйесін әрі дамыту міндеттері
 көзделіп отыр.
 Жалпы білім беру мазмұнын жаңартудың ғылыми негізінде оқушыны
 белгілі бір білім, білік дағдыларын, жас ерекшеліктеріне байланысты өз
 күшін жұмсап, еңбектенетін бала қалыптастыру ең маңызды мәселе.
 Сондықтан да мектептегі оқу үдерісінің негізгі мақсаты –
 әртүрлі педагогикалық әдіс-тәсілдермен жүйелі түрде оқушылардың
 шығармашылық қабілеттерін дамытып, ғылыми көзқарасы мен
 белсенділіктерін қалыптастыру болып саналады. Ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімдердің инновациялық іс-әрекеттің ғылымипедагогикалық негіздерін меңгеруі маңызды мәселелердің бірі. Жаңа педагогикалық технологияны меңгеруге мұғалімдерді даярлау оларды кәсіби білімін көтеруге дайындау аспектісінің бірі және тұлғасын
 қалыптастыру үрдісіндегі іс – әрекеттің нәтижесі болып табылады.
 Оқытудың жаңа технологияларының принциптері – оқытуды ізгілендіру,
 өздігінен дамитын, дұрыс шешім қабылдай алатын, өзін-өзі жетілдіріп,
 өсіруші, тәрбиелеуші жеке тұлға қалыптастыру болып табылады. Қазіргі
 білім беру саласындағы оқытудың озық жаңа технологияларын
 меңгермейінше сауатты, жан-жақты жетік маман болу мүмкін емес. Жаңа
 технологияны меңгеру мұғалімнің өзін-өзі дамытып, оқу – тәрбие үрдісін
 тиімді ұйымдастыруына көмектеседі. [1.9 б]
 Еліміздің президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан – 2050»
 бағдарламасында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – тұлғаның ұлттық
 және жалпы адамзаттық, құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері
 негізінде қалыптасуы, дамуы және тұрғыда жетілуі үшін қажетті жағдайлар   жасау» деп көрсетті. XXI ғасырдың мұғалімдеріне қойылатын талап көп. Мұғалім өз ісінің шебері болуы тиіс. Өз ісін жетік меңгерген, біліктілігін жетілдіріп үнемі   жаңашыл бағытта ізденіс үстінде болуы керек. Қазіргі таңда бізден сапалы     білім сұрайды. Ал сапалы білім болу үшін мұғалім әр сабағын қызықтыра  өткізіп, әдіс-тәсілдерді тиімді қолдана білуі қажет. [2.3 б]  А.Байтұрсынов «Мұғалім әдісті көп білуге тырысуы керек.
 Оларды өзіне сүйеніш, қолғабыс нәрсе есебінде қолдану керек» деп ерекше
 айтқан екен. Бүгінгі заманға сай жаңа әдістер бала бойындағы даму үдерісін жан – жақты арттыруға үлкен көмегін тигізеді. Оқыту үдерісінде алдымен оқыту мақсаты, оқыту мазмұны, сабақ құрылымы мен формалары өзгереді.
 Қазіргі кезде біздің республикамызда білім берудің жаңа жүйесі жасалып,
 әлемдік білім беру кеңістігінде өнуге бағыт алуда. Білім беру парадигмасы
 өзгерді, басқаша қарым-қатынас жаңа көзқарас пайда болды. Білім мазмұны жаңа үдерістік біліктер мен ақпаратты қабылдау қабілеттерінің дамуымен, ғылымдағы шығармашылық және нарықтық жағдайдағы білім
 бағдарламаларының нақтылауымен өзгере түсті. Бастауыш сынып
 мұғалімдерінің инновациялық іс-әрекетінің педагогикалық шарттарын
 меңгеруі, бүгінгі таңдағы басты міндеттерінің бірі. Мұғалімнің өнері, оның өз сабағының композициясы мен оқу-танымдық міндеттерін шешумен бірге қарастыратын, оқушылардың өздік жұмыстарын ұйымдастырып, мектеп өмірінде оқушылармен қарым-қатынасынан көрінеді. Қазіргі таңда жаңаша білім беру, заман талабына сай жұмыстануға мүмкіндік беріп отырған Кембридж бағдарламасы.
 «Адам ұрпағымен мың жасайды» - дейді халқымыз. Ұрпақ
 жалғастығымен адамзат баласы мың емес миллиондаған жылдар жасап
 келеді. Жақсылыққа бастайтын жарық жұлдыз – оқу. Қазіргі мектеп
 мұғалімдерінің алдында тұрған басты міндет –оқушылардың шығармашылық білім дағдыларын қалыптастыру. Шәкәрім Құдайбердіұлы «Адамның жақсы өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады, олар барлығынан басым болатын адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек.
 Бұл сапалар адамды дүниеге келген күннен бастап тәрбиелейді»
 деп есептейді: Ұрпақ тәрбиесі- бұл болашақ тірегі, мемлекеттік маңызды іс. Міне, өз ұрпағының өнегелі, өнерлі, еңбексүйгіш, абзал азамат болып өсуі үшін халық педагогикасының негізгі мақсатын шығармашылықпен оқу – тәрбие үрдісіне тиімді пайдалану әрбір ұстаздың міндеті болып табылады.
 Сондықтан, ұстаз – мұғалімдер қауымының алдына өте үлкен міндет
 жүктелді. Бүгінгі таңда жас ұрпаққа пәнді тиімді ұғындырудың бірі – жаңа
 технология негіздері болып табылады.
 Қазіргі кезде білім беру саласында болып жатқан ауқымды
 өзгерістер түрлі ынталы бастамалар мен түрлендірулерге кеңінен жол
 ашылуда. Осы тұрғыдан алғанда, ұрпақ тәрбиесімен айналысатын әлеуметтік– педагогикалық қызметтің тиімділігін арттыру, оны жаңа сапада ұйымдастыру қажеттігі туындайды. Бұл үшін мұғалімдердің инновациялық іс-әрекеттің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі мақсат етіледі. Ал жаңа технологияны пайдалану міндетті деңгейдегі білімді қалыптастыра отырып мүмкіндік деңгейге жеткізеді. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімдерінің біліктілігін көтеру мен шығармашылық, педагогикалық әрекетін ұйымдастыруда қазіргі педагогикалық технологияларды меңгерудің маңызы зор. Оқытудың жаңа технологиясы дегенде, ең алдымен, педагогикалық технология деген ұғымды түсіну керек. Оқыту, білім беру тәжірибесі педагогикалық үрдістің сапасын үнемі арттырып отыруды талап етеді. Осыған байланысты ғылым мен тәжірибеде педагогикалық үрдістің сапасын көтерудің бай тәжірибесі жинақталған. Педагогикалық технология терминінің анықтамаларын көптеген авторлар өз түсінігі мен өз санасында қалыптасқан көзқарастарын қалыптастырған: - «Технология»- қалыпты өзгерту, өңдеу әдістері, өнері,
 шеберлігі, іскерлігі жөніндегі ғылым жиынтығы. (В.М. Шепель)
 - «Педагогикалық технология» - жоспарланған оқыту
 нәтижелеріне жету процесін сипаттау болып табылады. (И.П.Волков)
 - Педагогикалық технологиялардың даму сатыларын жан-жақты
 қарастырып зерттеген ресейлік ғалымдар- Ф.А. Фрадкин, Е.Ю. Рогачева,Л.И.
 Богомолова,
 Педагогикалық технологияның тиімділігі:
 1.Оқушы өздігінен жұмыс істеуге мүмкіндік алады, соған
 дағдыланды;
 2.Оқушының жеке қабілеті анықталады;
 3.Іштей бір-бірінен қалмауға тырысып, талпынады;
 4.Тапсырмалық күрделену деңгейіне сәйкес оқушының ойлау,
 орындау қабілеті артады.
 5.Өзін- өзі тексеруге дағдыланады.
 6.Мұғалім жекелеген оқушыларға көмектесуге мүмкіндік алады.
 7.Орындау қабілетіне қарай бағаланады. [3.85 б]
 Бастауыш білім- үздіксіз білім берудің баспалдағы. Мұғалімнің негізгі
 ұстанған мақсаты- білімнің жаңа үлгісін жасап, белгілі бір көлемдегі білім
 мен білік дағдыларын меңгерту, оқу мен тәрбие үрдісін ұйымдастырудың
 сан түрлі жаңа әдіс-тәсілдерін іздестіру, жаңа технологияларды сабаққа
 тиімді пайдалана білуі, бір сөзбен айтқанда – оқу үрдісін дамыту. Бұған
 Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында
 айтылған «ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелетіні анық» деген пікірі нақты дәлел. Бүгінгі білім беру ісінің мақсаты- тек білім,  білік дағдыларын меңгерту ғана емес, өзін- өзі дамытуға ұмтылатын, ақылды, алғыр, ой- өрісі кең, ақпарат көздерін өз бетімен қолдана алатын, қабілетті де  талантты, жастарды тәрбиелеу. Үнемі дамып, өзгеріп отыратын баланың ішкі болмысы мен табиғатын қалыптастыруда мұғалімнің ықпалы ерекше. Жаңа технология жүзеге асыру, тиімділігіне қарай пайдалану үшін, әр мұғалім өзінің алдында отырған оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогикалық мақсат- мүддесіне байланысты, өз шеберлігіне
 байланысты таңдап алады. Жаңа технологияны жүзеге асыруда мұғалім
 белсенділігі, шығармашылық ізденісі, өз мамандығына деген сүйіспеншілігі, алдындағы шәкірттерін бағалауы ерекше орын алады. Жалпы алғанда, жаңа технологиялардың 40-астам түрлері бар. Оқушы тұлғасының дамуына, қабілетінің артуына жаңа технологиялар айтарлықтай ықпал жасайтыны сөзсіз және бұл қазіргі таңдағы білім беру жүйесінің дамуындағы елеулі бағыт. Сондықтан да болар қазіргі кезде біздің ұстаздар да осы жаңа технологиялар мен элементтерін өздерінің тәжірибелерінде пайдаланып жүр. Модульдік оқыту технологиясы.
 Модуль – белгілі бір жүйенің өзіндік бөлшегі (С.И.Ожегов).
 Модулбдік оқыту технологиясының ерекшелігі – тұлғаның танымдық
 қабілеттерін және танымдық процесстерді арнайы жасалған оқу және
 танымдық жағдайлар арқылы дамытуға, тұлғаның қажеттілігін
 қанағаттандыруға белсенді сөздік қорын дамытуға бағытталуы. Бұл
 технология тұлғаның даму ерекшеліктері туралы психологиялық ғылым
 мәліметтеріне, тұлғаның қызығушылық аясын дамытуға, тұлғаның танымдық құрылымын дамыту ерекшеліктеріне негізделген. Болашақта өркениетті дамыған елдер қатарына ену үшін заман талабына сай білім қажет. Өйткені тәуелсіз Қазақстанды дамыған бәсекеге қабілетті елу елдің қатарында,терезесін тең ететін – білім. Сондықтан қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдына оқу үдерісін технологияландыру мәселесін қойып отыр.
 Мектеп өміріне еніп отырған жаңа технологиялардың ерекшелігі өсіп келе
 жатқан жеке тұлғаны жан- жақты дамыту. Соның ішінде мүмкіндігі шектеулі оқушылардың дамуына да жаңа технология элементтерін пайдалану өз әсерін тигізуде. Бастауыш мектеп- оқушы тұлғасы мен санасының дамуы қуатты жүретін, ерекше құнды, қайталанбас кезең. Сондықтан бастауыш білім үздіксіз білім берудің алғашқы баспалдағы, қиын да жауапты іс. Оқытудың әртүрлі технологиялары сарапталып, жаңашыл педагогтардың іс- тәжірибесі зерттеліп, мектеп өміріне енуде. Қазіргі заманның талабына сай болу формация мектебінде жұмыс істеп жүрген педагогтардың алдында тұрған проблемаларды шешу негізгі мақсат болып табылады, олар: баланы оқи білуге үйрету; баланы ойлауға үйрету; баланың өзін- өзі тұлға ретінде  дамуына жағдай жасау. [4.7 б]. Осыған орай мектеп білімі түбегейлі  жаңартылып, мұғалімнің қызметінің мақсаттары кеңейіп, үлкен өзгерістер үстінде. Әр педагогтың міндеті – оқушының шығармашылық ойына бағыт  беру, шығармашылық ізденісті қолдау, жағдаяттар туғызып, оның шешімін  табуға бағыттау, жаңаны іздеуге, жүйелі зерттеулерге талдау жасауға  талпыныс беру.
 «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясы:
 Кез келген ұстазға сапалы сабақ беруге мүмкіндік беретіндігімен.
 Оқыту мен ұйымдастырудың тиімді әдістерін / стратегияларың
 көптігімен. Оқу мотивацияларын өзгертуге пайдалы екендігімен.
 «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясының өзге
 технологиялардан ерекшеліктері:
 Сын тұрғысынан ойлау сабақтарының құрылымы / қызықшылықты
 ояту, мағынаны ажырату, ой толғаныс.
 Негізгі үш кезеңнің маңыздылығы стратегиялардың психологиялық
 астары мен ерекшеліктері.Осы жобамен жұмыс жасау барысында мұғалім
 оқушының өзін ізденуге жетелейді, ойлануға үйретеді. Педагогикалық
 технология оқушылардың жеке басын дамыту мен білім беру мақсатына жету жолындағы педагогикалық қызметтің, іс-әрекеттің жүйелі дамып отыратын жобасы ретінде оқушы белсенділігін арттыруды көздейді. Ал, оқушы белсенділігінің артуы оны шығармашылыққа жетелейді.
 Шығармашылық дегеніміз – адамның өмір шындығында өзін- өзі
 тануға, жаңалық ашуға, жаңа тәсілдер табуға ұмтылуы, ізденуі.
 Шығармашылық қабілет әр баланың табиғатында болуы мүмкін. Біздің
 міндетіміз – оқушыға оның бойында жасырынып жатқан мүмкіндіктерін
 ашып көрсету. Өз тәжірибемде бастауыш сынып оқушыларының
 шығармашылық қабілеттерін, сабақта және сабақтан тыс уақытта дамытуда, сын тұрғысынан ойлау жобасының көптеген әдіс-тәсілдерін қолданамын:

• Шығармада екі кейіпкердің қарама- қарсы элементтерін сипаттау /
 қарама- қайшы элементтер стратегиясы/
 • Өлең шумақтарын құрастыру / 5 жолды өлең/
 «Сын тұрғысынан ойлау» бағдарламасының модулдерін ұтымды пайдалану оқушылардың шығармашылық қасиетін анықтауды, күшейтуде, оқытудың
 тиімділігін, сапасын арттыруда ерекше маңызды.
 Бұл бағдарламаның мақсаты – барлық жастағы, соның ішінде бастауыш
 сынып оқушыларының кез келген мазмұын түсінікке сыни тұрғыдан қарап,
 ең керекті пікір, ұйғарым таңдауға, шешім қабылдауға үйрету. Оқушылардың  білім деңгейін көтеруге, шығармашылыққа баулуға, ойларын еркін айтуға  жетелеу. Сын тұрғысынан ойлау сынау емес, шыңдалған, бірін- бірі  толықтырған ойлау. Ең бастысы жекелей, топта, сыныпта оқушылардың  білім деңгейін көтеруге ретімен сұрыптап қолданған стратегиялардың қайөзі дамыта, жетілдіре бақылай алатын дағды қалыптастыру, соған сәйкес өз  бетінше білім алуға үйрету, дамудың ең биік шыңына жету болып табылады.
 Яғни, ең алдымен, шығармашылық ойлау нәтижесінде жаңалық ашылады,
 тұлғаның дамуы жеделдейді. Оқушы ойын осылайша шыңдауға мүмкіндік
 туады.
 Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына шараларды білу
 қажет: 1. Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін уақыт керек.
 2. Оқушыларға ойланып, толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру.
 3.Әр түрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау.
 4.Үйрену барысында оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдану.
 5. Кейбір оқушылардың жауабының, сынының дәлелді, дәйекті
 болуын талап ету.
 6. Сын тұрғысынан ойлауды бағалау.
 Сын тұрғысынан ойлау технологияларын пайдалану нәтижесінде
 қазіргі оқушының: – Сабаққа қызығушылығы артады;
 – Нақты өз деңгейінде бағаланады;
 – Жеке қабілеті айқындалады;
 – Өз бетімен жұмыс істеуге үйренеді;
 – Даму мониторингі айқын көрінеді;
 Сын тұрғысынан ойлау сабақтарының алғы шарттары:
 – Сабақты белсенді өткізіп, әр баладан еркін жауап алуға жағдай
 жасау;
 -Сенімділікке тәрбиелеу үшін баланың жауабын санамен бағалау;

-Әр түрлі жауапқа бірдей қарау, жақсысын мадақтап, жаманын
 сынамау;
 – Тіл байлығын дамыту үшін қалайда жауабын соңына дейін тыңдау
 – Жауап беруге тілек білдірмеген баланың өз еркінсіз, өз пікірін
 қалыптастыру. Өз іс-тәжірибемде жаңа технология арқылы
 оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырып,
 шығармашылыққа баулуға көп көңіл бөлемін. Оқушылардың
 шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту – бүгінгі күннің басты талабы.
 Осы талап тұрғысынан алғанда оқу – тәрбие үрдісін ұйымдастырудың сан
 сан түрлі әдіс- тәсілдерін іздестіру жаңа технологияларды тиімді
 пайдаланнудың маңызы ерекше. Қазіргі ұстаздар қауымының алдында тұрғанүлкен мақсат –өмірдің барлық саласында белсенді, шығармашылық ісәрекетке қабілетті, еркін және жан-жақты жетілген тұлға тәрбиелеу. Өмірдегі сан алуан қиындықтарды шеше білу тек шығармашыл адамның қолынан   келеді [5 Оқушылардың шығармашылығын, танымдық белсенділігін  арттыруда шығармашылық сабақтарды өткізудің, оқушының өз бетімен  ізденіп, шығармашылық ой өрісін арттыруда алатын маңызы ерекше.  Қандай технологияны пайдаланға кезде де оқушының белсенділігі,
 мақсатқа ұмтылуы, ақпаратты өзі іздеп табуы, шапшаңдығы мен еркіндігі,
 шығармашылығы, көңіл-күйінің көтеріңкі болуы қамтамасыз етіледі.
 Қорыта келгенде, қазіргі кезде мектептерде жиі қолданылып отырған
 жаңа технологиялар ойлауды дамыту, қабілетті қалыптастыруға бағытталған әдіс-тәсілдер. Оқушыларымның сабаққа деген қызығушықтары артып,  сыныптың білім сапасы көтеріледі. Егер де жаңа технология элементтерін   сабақта өз дәрежесінде ұиымдастыра білсек, өз нәтижесін береді деп  ойлаймын.

Әдебиеттер тізімі:

«Сабақ – оқытудың негізгі формасы». Алматы, 2003 жыл.

1.Иманбекова Б., Әбдіреймова К,

2.Садыбекова Ж. «Оқу – тәрбие үрдісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияны қолдану қажеттілігі.   №4-2008 жыл (30 cәуір 2008 жыл). 4.Ералиева М. Оқытудың  қазіргі технологиялары / М.Ералиева // Бастауыш мектеп. – 2006.-№5.
 4.Абдрахманова К. Төменгі жастағыларды оқыту ерекшеліктері /
 К.Абдрахманова // Бастауыш мектеп. – 1989.-№9